در صنعت تولید قطعات پلاستیکی، رسیدن به کیفیت مطلوب و کاهش نرخ ضایعات، اولویت اول هر واحد تولیدی است. عیوب ظاهری و ساختاری در قطعات نه تنها باعث ضرر مالی میشود، بلکه اعتبار تولیدکننده را نیز به خطر میاندازد. در این مقاله، به بررسی تخصصی رایجترین مشکلات تزریق پلاستیک و روشهای اصلاح پارامترهای دستگاه برای دستیابی به خروجی بینقص میپردازیم.
نکته مهم: اگر با بررسی تنظیمات، مشکل قطعه برطرف نشد، احتمال نقص فنی در اجزای مکانیکی یا هیدرولیکی وجود دارد. در چنین شرایطی پیشنهاد میشود برای بررسی تخصصی به صفحه عیبیابی و تعمیر دستگاه تزریق پلاستیک مراجعه کنید تا از سلامت قطعات داخلی دستگاه اطمینان حاصل شود.
اصول اولیه پیش از شروع عیبیابی قطعات تولید شده
قبل از تغییر در پارامترهای تزریق، چکلیست زیر را بررسی کنید:
رطوبتزدایی مواد: مواد جاذب رطوبت مثل ABS و PET باید حتماً با خشککنهای صنعتی رطوبتگیری شوند.
دمای قالب: دمای نامناسب قالب (خیلی سرد یا داغ) تعادل فرآیند را برهم میزند.
تغییر تکواحدی: در هر مرحله فقط یک پارامتر (مثلاً فقط سرعت یا فقط فشار) را تغییر دهید تا تأثیر دقیق آن را روی قطعه ببینید.
بررسی رایجترین عیوب قطعات و روشهای رفع آنها
۱. جریان فوارهای (Jetting)
این عیب به صورت خطوط مارپیچ روی سطح قطعه ظاهر میشود و ناشی از ورود متلاطم مواد به داخل قالب است.
علت: سرعت تزریق بسیار بالا یا کوچک بودن راهگاه (Gate).
راهحل :
استفاده از تزریق چندمرحلهای (سرعت زیاد برای راهگاه، سرعت کم برای پر کردن حفره).
افزایش دمای قالب برای تسهیل جریان مواد.
۲. سوختگی قطعه (Burn Marks)
لکه های سیاه یا قهوهای که به دلیل محبوس شدن گاز یا دمای بیش از حد ایجاد میشوند.
علت: پدیده “اثر دیزل” (فشرده شدن گاز و افزایش ناگهانی دما).
روش رفع: * کاهش سرعت تزریق در انتهای مسیر.
تمیز کردن منافذ خروج هوای قالب (Ventilation).
کاهش دمای سیلندر و فشار پشت مارپیچ.
۳. ایجاد پلیسه (Flash)
خروج مواد اضافی از خط جدایش قالب که باعث لبههای تیز در قطعه میشود.
علت: فشار تزریق بیش از حد یا کم بودن نیروی قفل گیره.
راهحل:
بهینهسازی نقطه جابجایی (V/P Switchover).
بررسی سلامت صفحات قالب (در صورت استهلاک شدید، نیاز به تعمیرات اساسی دستگاه است).
۴. رگه های نقرهای و حباب (Silver Streaks)
علت اصلی: رطوبت باقیمانده در مواد اولیه.
محاسبه ظرفیت خشککن: برای پیشگیری، باید حجم قیف خشککن متناسب با نرخ مصرف محاسبه شود:
$$V = \frac{\dot{m} \times T_D}{\rho}$$(که در آن $V$ حجم، $\dot{m}$ نرخ مصرف، $T_D$ زمان خشک شدن و $\rho$ چگالی است).
عیوب ابعادی و تغییر شکل قطعه
گاهی قطعه از نظر ظاهری سالم است اما در تلورانسهای ابعادی (خیلی کوچک یا بزرگ بودن) دچار مشکل میشود.
| عیب ابعادی | علت احتمالی | راهکار پیشنهادی |
| قطعه کوچک (Shortage) | فشار نگهدارنده کم | افزایش زمان و فشار Holding |
| قطعه بزرگ | دمای پایین قالب | افزایش دمای قالب و کاهش فشار |
| قطعه ناقص (Short Shot) | انجماد زودرس مواد | افزایش سرعت تزریق و دمای مذاب |
۵. خطوط جوش (Weld Lines)
خطوطی که در محل تلاقی دو جبهه مذاب (معمولاً پشت سوراخها) ایجاد میشوند.
راهکار: افزایش دمای مذاب و افزایش فشار نگهدارنده برای اتصال قویتر مولکولها در محل تلاقی.
۶. آثار فرورفتگی (Sink Marks)
گودیهای کوچک در بخشهای ضخیم قطعه.
راهکار: بررسی سیستم خنککاری قالب و افزایش فشار نگهدارنده برای جبران انقباض (Shrinkage).
چه زمانی مشکل از تنظیمات نیست و نیاز به تعمیرکار دارید؟
بسیاری از عیوب قطعه مانند تزریق ناقص (Short Shot) دائمی یا پلیسه مداوم، ممکن است ناشی از خرابیهای سختافزاری زیر باشد:
خرابی شیر یکطرفه سر مارپیچ (Check Valve).
گرفتگی یا آسیبدیدگی نازل تزریق.
ضعف در جکهای هیدرولیک گیره.
سوختن المنتها یا خرابی ترموکوپلها.
سوالات متداول در زمینه عیبیابی قطعات تزریق پلاستیک
۱. چرا قطعات تزریق پلاستیک دچار سوختگی (لکه سیاه) میشوند؟
اصلیترین علت سوختگی، محبوس شدن گاز در داخل قالب و عدم خروج آن است که به “اثر دیزل” معروف است. برای رفع این مشکل باید سرعت تزریق را در انتهای مسیر کاهش داده و منافذ خروج هوای قالب (Ventilation) را بررسی و تمیز کنید.
۲. علت ایجاد پلیسه (Flash) در دور قطعات پلاستیکی چیست؟
پلیسه معمولاً به دلیل فشار تزریق بیش از حد، دمای خیلی بالای مواد یا کافی نبودن نیروی قفل گیره ایجاد میشود. همچنین فرسودگی صفحات قالب میتواند باعث نشت مواد به بیرون شود که در این صورت نیاز به تعمیر تخصصی قالب و دستگاه است.
۳. چگونه میتوان مشکل خط جوش (Weld Line) را برطرف کرد؟
برای از بین بردن یا ضعیف کردن خطوط جوش، باید دمای مواد مذاب و دمای قالب را افزایش دهید. همچنین افزایش فشار نگهدارنده (Holding Pressure) به اتصال بهتر جبهههای مذاب در محل تلاقی کمک میکند.
۴. علت وجود رگههای نقرهای روی قطعه تزریقی چیست؟
علت اصلی این رگهها وجود رطوبت در مواد اولیه است. موادی مثل ABS و PET باید پیش از تولید حتماً در خشککن رطوبتگیری شوند. اگر رطوبتگیری انجام شده اما مشکل باقیست، احتمال تجزیه حرارتی مواد به دلیل دمای بیش از حد سیلندر وجود دارد.
۵. چه زمانی نقص قطعه ناشی از خرابی دستگاه است نه تنظیمات؟
اگر با تغییر پارامترها (دما، فشار و سرعت) مشکلاتی مثل تزریق ناقص (Short Shot) یا پلیسه مداوم حل نشد، احتمالاً شیر یکطرفه سر مارپیچ، نازل تزریق یا جکهای هیدرولیک دچار استهلاک شدهاند و باید برای عیبیابی و تعمیر دستگاه تزریق پلاستیک اقدام کرد.
